خلاصه برای مدیران
یالتک لایهٔ تحلیل گرافی و مدیریت پروندهای است که روی پایگاههای داده و سامانههای موجود سازمان مینشیند و تکالیف قانونی مبارزه با پولشویی، تقلب و انطباق را به قاعده، هشدار، پرونده و گزارش قابل دفاع تبدیل میکند. جای سامانهٔ بانکداری متمرکز، سامانهٔ معاملات یا سامانهٔ صدور بیمهنامه را نمیگیرد و دادهٔ آنها را بدون تغییر میخواند.
- بانکها و مؤسسات اعتباری: شناسایی مالک واقعی، کشف اسمورفینگ، چرخش وجه، حسابهای اجارهای، تسهیلات به اشخاص مرتبط و وثیقهٔ تکراری، و تهیهٔ گزارش معاملات مشکوک برای مرکز اطلاعات مالی.
- کارگزاریها، بورسها و ناظر بازار: کشف معاملات صوری، خرید هماهنگ با کدهای اجارهای و معامله پیش از افشای اطلاعات بااهمیت.
- شرکتهای بیمه و ناظر بیمه: کشف حلقههای تقلب در خسارت (تصادف ساختگی، نقشهای تکراری، مراکز درمان و تعمیرگاه مشترک) و نشانههای پولشویی در بیمههای زندگی و سرمایهگذاری.
ارزش اصلی برای مجموعههای بزرگ سه چیز است: دیدن رابطههایی که در جدولها پنهان میماند، مستندسازی هر تصمیم برای بازرس و ناظر، و استقرار درون شبکهٔ خود سازمان بدون خروج داده.
چارچوب مبارزه با پولشویی
پایهٔ کار «قانون مبارزه با پولشویی» مصوب بهمن ۱۳۸۶ است که در ۱۵ دی ۱۳۹۷ اصلاح شد؛ اصلاحیه مواد ۷ مکرر، ۱۳ و ۱۴ را افزود و بانکها، بیمهها و بازار سرمایه را صریحاً مشمول کرد (متن قانون). هر سازمان مشمول باید بتواند شناسایی، گزارشدهی، نگهداری سوابق و کنترل داخلی را نشان دهد.
| ماده | موضوع | معنای عملی برای سامانه |
|---|---|---|
| ۲ | تعریف پولشویی: تحصیل و نگهداری عواید جرم، تبدیل یا انتقال برای پنهان کردن منشأ، و کتمان مالکیت و محل عواید | ردگیری جریان وجه و زنجیرهٔ مالکیت تا منشأ |
| ۴ | شورای مقابله و پیشگیری زیر نظر وزیر اقتصاد؛ از جمله وظیفهٔ سامانههای هوشمند شناسایی معاملات مشکوک | قاعدههای قابل تنظیم و مستند به جای منطق سختکدشده |
| ۵ | اشخاص مشمول: بانک مرکزی، بانکها، مؤسسات اعتباری، بیمهها، بازار سرمایه، صرافان و مشاغل غیرمالی | یک محصول با بستهٔ قاعده برای هر صنعت |
| ۶ | گمرک، مالیات، ثبت اسناد و املاک، دفاتر اسناد رسمی و حسابرسان باید اطلاعات بدهند | اتصال به منابع بیرونی از مسیر درگاه استعلام |
| ۷ | شناسایی مراجع، مالک واقعی و نماینده؛ گزارش معاملات بالای سقف و مشکوک؛ نگهداری سوابق دستکم ۵ سال پس از پایان رابطه؛ کنترل داخلی و آموزش | مالک واقعی، هشدار و بایگانی ۵ ساله، گزارش آمادهٔ ارسال |
| ۷ مکرر | مرکز اطلاعات مالی گزارشها را تحلیل میکند و در موارد فوری تا ۲۴ ساعت دستور توقیف وجوه میدهد | خروجی ساختیافته برای مرکز و پیگیری دستور توقیف |
| ۸ | اطلاعات فقط برای کشف جرم؛ افشا جرم است | دسترسی نقشمحور، ماسک شناسهها، گزارش ممیزی |
جزئیات اجرایی (سطوح شناسایی، سقف گزارش معاملات نقدی، مهلت گزارش مشکوک و اشخاص سیاسی) در «آییننامهٔ اجرایی مادهٔ ۱۴ الحاقی» و دستورالعملهای بانک مرکزی آمده و از آن زمان اصلاح شده است. به همین دلیل در یالتک همهٔ این عددها پارامتر قابل تنظیم هستند، نه مقدار ثابت در کد.
برای بانکهای ایرانی یک فشار بیرونی هم هست: FATF ایران را در فهرست «فراخوان به اقدام» نگه داشته و از اعضا اقدامات متقابل خواسته است (بیانیهٔ FATF). نشان دادن یک سازوکار مستند و قابل ممیزی برای بانکهای طرف مقابل هم ارزش دارد.
مقررات سازمان بورس و تخلفات بازار
در بازار سرمایه دو رشته تکلیف کنار هم است: تکالیف پولشویی قانون بالا برای کارگزاران و نهادهای مالی، و جرائم بازار در «قانون بازار اوراق بهادار» مصوب ۱۳۸۴. مادهٔ ۴۶ همان قانون هستهٔ اصلی تخلفاتی است که یالتک باید ببیند.
| تخلف | نشانه در داده | قاعدهٔ یالتک |
|---|---|---|
| استفاده یا افشای اطلاعات نهانی | خرید مدیر، سهامدار یا بستگانشان در روزهای پیش از افشای بااهمیت | «معامله پیش از افشا» با پنجرهٔ زمانی قابل تنظیم |
| معاملات صوری و فریبنده | کدهای یک خانواده یا یک نشانی که نماد را میان خود دستبهدست میکنند | «معاملات چرخشی» |
| دستکاری قیمت با کدهای اجارهای | چند کد تازه با یک شمارهٔ همراه که نماد کمشناور را همزمان میخرند | «خرید هماهنگ» |
| انتشار اطلاعات خلاف واقع | اشخاص مرتبط با ناشر که پیش از انتشار خرید و پس از آن فروش داشتهاند | همان قاعدهٔ افشا با رویداد خبری |
| معاملات با اشخاص وابستهٔ افشانشده | عضو هیئتمدیرهٔ ناشر که مالک تأمینکنندهٔ همان ناشر است | «تضاد منافع و اشخاص وابسته» |
برای شناسایی مشتری در بازار، هر کد معاملاتی به کد ملی و سامانهٔ جامع اطلاعات مشتریان (سجام) گره میخورد؛ یالتک همین کلید را برای پیوند کد، شخص، نشانی و تلفن استفاده میکند. شرح کامل در تخلفات بازار سرمایه آمده است.
مقررات بیمهٔ مرکزی و تقلب بیمهای
شرکتهای بیمه به استناد مادهٔ ۵ قانون مشمول همان تکالیف مادهٔ ۷ هستند و بیمهٔ مرکزی ناظر اجرای آنهاست. در بیمه دو خطر جدا باید پایش شود: پولشویی از مسیر بیمههای زندگی و سرمایهگذاری، و تقلب در خسارت که مستقیماً زیان مالی است.
نشانههای پولشویی در بیمه
- پرداخت حق بیمهٔ کلان بهصورت نقدی یا از حساب شخص ثالث
- بازخرید زودهنگام بیمهٔ زندگی با پذیرش جریمه
- تغییر ذینفع به شخصی بیارتباط یا در استان دیگر
- بیمهنامهٔ کلان نامتناسب با شغل و درآمد اظهارشده
| الگوی تقلب در خسارت | شکل آن در گراف |
|---|---|
| اشخاصی که در چند تصادف نقش عوض میکنند: یک بار راننده، بار دیگر سرنشین یا شاهد | یک گره شخص با یالهای نقش متفاوت به چند پرونده |
| یک تعمیرگاه، پزشک یا وکیل که به مدعیان زیادی وصل است | گرهٔ هاب با درجهٔ غیرعادی |
| خودروهای تکراری در پروندههای جدا، و خوشههای کوچک و فشرده از مدعیان | خوشهٔ متراکم و جدا از بقیهٔ شبکه |
| تلفن یا نشانی مشترک میان مدعیانی که ظاهراً ناشناسند | مسیر کوتاه میان پروندههای بهظاهر بیربط |
منبع طبیعی دادهٔ صنعتی این تحلیل سامانهٔ سنهاب بیمهٔ مرکزی است که بیمهنامه و خسارت شرکتها در آن ثبت میشود؛ نحوهٔ دسترسی به آن با بیمهٔ مرکزی توافق میشود. شرح کامل در تقلب و پولشویی در صنعت بیمه آمده است.
نگاشت الزامات به قابلیتهای یالتک
هر الزام قانونی به یک قابلیت مشخص و قابل نمایش به بازرس گره خورده است. همین ماتریس در صفحهٔ انطباق با مقررات هم آمده است.
| الزام | مبنا | قابلیت یالتک | وضعیت |
|---|---|---|---|
| شناسایی مالک واقعی | مادهٔ ۷ قانون پولشویی | ردیابی زنجیرهٔ سهامداری، هشدار مدیر اسمی و سهام زیر آستانه | آماده در محصول |
| شناسایی مشتری (دادهٔ پایه) | مادهٔ ۷ | خواندن از سامانهٔ مشتریان بانک، سجام یا سنهاب | با یکپارچهسازی |
| کشف و گزارش معاملات مشکوک | مادهٔ ۷ و ۷ مکرر | هشدار، پرونده و پیشنویس گزارش با تأیید دومرحلهای مسئول انطباق | آماده در محصول |
| گزارش معاملات بالای سقف | مادهٔ ۷ و آییننامه | سقف قابل تنظیم و فهرست روزانهٔ معاملات نقدی بالای سقف | آماده در محصول |
| مهلتها و سقفهای دقیق | آییننامهٔ مادهٔ ۱۴ و بخشنامهها | پارامترهای قابل تنظیم در صفحهٔ انطباق | طبق آخرین متن رسمی |
| نگهداری سوابق دستکم ۵ سال | مادهٔ ۷ | بایگانی پرونده، گزارش و رد ممیزی با مدت قابل تنظیم | آماده در محصول |
| محرمانگی و منع افشا | مادهٔ ۸ | دسترسی نقشمحور، ماسک شناسه، هشدار افشا روی گزارش | آماده در محصول |
| اشخاص سیاسی و فهرستهای تحریم | مادهٔ ۷ و آییننامه | فهرستهای مراقبت با تطابق تقریبی نام | آماده در محصول |
| استعلام از دستگاهها | مادهٔ ۶ | درگاه استعلام با سهمیه، هدف و رد ممیزی | با یکپارچهسازی |
| معامله با اطلاعات نهانی و دستکاری | مادهٔ ۴۶ قانون بازار | قاعدههای بازار سرمایه | آماده در محصول |
| کشف تقلب خسارت | نظارت بیمهٔ مرکزی | قاعدهٔ حلقهٔ تصادف ساختگی و هاب خدمات | آماده در محصول |
| ارسال سامانهبهسامانهٔ گزارش | قالب مرکز اطلاعات مالی | خروجی ساختیافته و وبهوک ارسال | با یکپارچهسازی |
معماری یکپارچهسازی با زیرساخت داده
یالتک داده را از سامانههای موجود میخواند، در یک گراف یکپارچه میکند و خروجی را به کانال ناظر میفرستد؛ هیچ سامانهٔ اصلی عوض نمیشود.
- اتصال: برای دادهٔ پرتغییر مثل تراکنش، جریان تغییرات (CDC) یا صف Kafka؛ برای دادهٔ پایه مثل مشتری و سهامداری، بارگذاری دستهای شبانه.
- تطبیق موجودیت: کد ملی، شناسهٔ ملی، شبا و نام تقریبی، سوابق چند سامانه را در یک گره مینشاند.
- کتابخانهٔ مقررات: هر قاعده مبنای قانونی خودش را دارد و سقفها پارامتر قابل تنظیماند.
- خروجی: گزارش ساختیافته (JSON) یا وبهوک به همان کانالی که سازمان با مرکز اطلاعات مالی دارد.
- اندازه: نسخهٔ نمایشی بستهٔ ۵٬۰۰۰ گره و ۱۰٬۰۰۰ یال را در کمتر از یک ثانیه وارد میکند؛ ظرفیت نسخهٔ سازمانی در آزمایش مقدماتی روی دادهٔ خود سازمان اندازه گرفته میشود.
جزئیات فنی بیشتر در صفحهٔ استقرار سازمانی آمده است.
روند کار: از داده تا گزارش معاملات مشکوک
تحلیلگر پرونده را بررسی و گزارش را پیشنویس میکند؛ ارسال فقط با تأیید مسئول انطباقی است که تهیهکننده نباشد.
بله
در صورت نقص، بازگشت به تحلیلگر برای اصلاح
هر گام در رد ممیزی ثبت میشود، گزارشهایی که از مهلت تنظیمشده بگذرند قرمز میشوند، و بر هر گزارش هشدار منع افشا (مادهٔ ۸) مینشیند.
امنیت، حریم خصوصی و استقرار
پیشفرض استقرار برای بانک و بیمه درون مرکز دادهٔ خود سازمان است؛ هیچ دادهای از شبکهٔ مشتری خارج نمیشود.
| موضوع | شیوه در یالتک |
|---|---|
| استقرار | بستهٔ کانتینری درونسازمانی، بدون نیاز به اینترنت؛ ابر خصوصی فقط برای شرکتهای کوچکتر |
| هویت و دسترسی | ورود یکپارچه با Active Directory یا LDAP، نقش و گروه، فضای کاری جدا برای هر واحد |
| تفکیک وظایف | ارسال گزارش به مرکز اطلاعات مالی فقط با تأیید مسئول انطباق، نه همان تحلیلگر |
| حریم خصوصی | ماسک کد ملی و شناسه، استعلام فقط با ثبت هدف و سهمیهٔ روزانه |
| رد ممیزی | ثبت هر مشاهده، استعلام، تغییر قاعده و خروجی با زمان و کاربر، غیرقابل ویرایش |
| نگهداری سوابق | بایگانی پرونده و گزارش دستکم ۵ سال پس از پایان رابطه، قابل تنظیم بیشتر |
| رمزنگاری | رمزنگاری در انتقال و ذخیره، کلید زیر کنترل سازمان (HSM در صورت وجود) |
| موتور گراف | موتور نمایش گراف اختصاصی یالتک، بدون وابستگی به سرویس بیرونی |
مدت نگهداری سوابق به مادهٔ ۷ قانون برمیگردد؛ محرمانگی و دسترسی محدود به مادهٔ ۸.
نقشهٔ راه استقرار
همکاری با مجموعههای بزرگ با یک آزمایش مقدماتی روی دادهٔ خودشان شروع میشود و هر فاز دروازهٔ قبول مشخص دارد.
۱. کشف و نگاشت
- فهرست منابع و جدولها
- انتخاب یک واحد کسبوکار
- نگاشت به مدل داده
دروازه: کیفیت تطبیق موجودیت
۲. آزمایش مقدماتی
- دادهٔ تاریخی واقعی
- مقایسه با پروندههای قبلی
- تنظیم قاعدهها و سقفها
دروازه: تأیید واحد انطباق
۳. استقرار تولیدی
- اتصال مستمر به منابع
- ورود یکپارچه و نقشها
- کانال گزارش به مرکز
دروازه: تأیید امنیت و حقوقی
۴. گسترش
- واحدهای دیگر سازمان
- قاعدههای تقلب و بیمه
- اتصال به سامانههای دیگر
- شروع: آزمایش مقدماتی با خروجی مشخص (موارد کشفشده روی دادهٔ تاریخی)، سپس مجوز سالانهٔ استقرار درونسازمانی با پشتیبانی و بهروزرسانی قاعدهها.
- چه کسانی درگیرند: مدیر انطباق و مبارزه با پولشویی؛ فناوری اطلاعات برای اتصال و امنیت؛ واحد حقوقی برای تنظیم پارامترها.
- آنچه در اختیارتان میگذاریم: ماتریس پوشش مقررات، نمودار معماری، پاسخ پرسشنامهٔ امنیت و سناریوهای نمونه روی پلتفرم.
برای شروع آزمایش مقدماتی با ما تماس بگیرید.
پیش از اجرا با متن رسمی تطبیق دهید
مقررات اجرایی بارها اصلاح شدهاند. موارد زیر را پیش از تنظیم نهایی سامانه با آخرین متن رسمی و واحد حقوقی خود تطبیق دهید.
- سقف گزارش معاملات نقدی، مهلت گزارش مشکوک و سطوح شناسایی در آخرین نسخهٔ آییننامهٔ اجرایی مادهٔ ۱۴
- مجازاتها و بندهای دقیق مادهٔ ۴۶ قانون بازار اوراق بهادار و دستورالعملهای نظارت بازار
- آییننامههای بیمهٔ مرکزی دربارهٔ پولشویی و تقلب، و شرایط دسترسی به سنهاب
- سقفهای تسهیلات کلان، ذینفع واحد و اشخاص مرتبط در آخرین دستورالعمل بانک مرکزی
- قالب و کانال رسمی ارسال گزارش به مرکز اطلاعات مالی برای هر نوع نهاد
منابع
- ۱متن قانون مبارزه با پولشویی و اصلاحیهٔ ۱۳۹۷oldweb.irost.org
- ۲FATF: High-Risk Jurisdictions subject to a Call for Actionfatf-gafi.org
- ۳FATF و Egmont: نشانههای پنهانکاری مالک واقعیegmontgroup.org
- ۴FinCEN: نشانههای پولشویی مبتنی بر تجارتfincen.gov
- ۵شاخههای تقلب سازمانی به روایت ACFEcriadv.com
- ۶حلقههای تقلب بیمه در تحلیل گرافیneo4j.com
این مطلب تحلیل عمومی است و نظر حقوقی نیست؛ پیش از اجرا با واحد حقوقی تطبیق دهید.

