دو ریسک، یک داده
در شرکت بیمه معمولاً دو تیم جدا با دو مسئلهٔ جدا کار می‌کنند. واحد انطباق نگران پولی است که از راه بیمه‌نامه شسته می‌شود و واحد خسارت نگران پولی که با خسارت ساختگی از شرکت بیرون می‌رود. ابزارهایشان هم معمولاً جداست.
اما هر دو به یک داده نگاه می‌کنند: بیمه‌گذار، ذی‌نفع، پرداخت‌کننده، خودرو، تعمیرگاه، مرکز درمانی، نشانی و تلفن. وقتی این داده به گراف تبدیل شود، هر دو تیم از یک تصویر استفاده می‌کنند. کسی که حق بیمهٔ کلانی را نقدی پرداخته، ممکن است همان کسی باشد که در سه پروندهٔ خسارت شاهد بوده است.
بیمه در قانون مبارزه با پول‌شویی
مادهٔ ۵ قانون مبارزه با پول‌شویی بیمه‌ها را در کنار بانک‌ها و مؤسسات اعتباری در فهرست مشمولان آورده است. پس تکالیف مادهٔ ۷ برای شرکت بیمه هم برقرار است: شناسایی بیمه‌گذار و مالک واقعی، گزارش معاملات مشکوک و بالای سقف، نگهداری سوابق دست‌کم پنج سال و کنترل داخلی. بیمهٔ مرکزی جمهوری اسلامی ایران ناظر این صنعت است و ضوابط اجرایی را برای شرکت‌ها ابلاغ می‌کند.
تفاوت بیمه با بانک در محصول است. بیمه‌نامهٔ زندگی و پس‌انداز برای نگهداری پول در بلندمدت طراحی شده و قابل بازخرید است. همین ویژگی آن را برای پول‌شویی جذاب می‌کند: پول وارد بیمه‌نامه می‌شود و بعد به شکل وجهی ظاهراً پاک از شرکت بیمه بیرون می‌آید. شرح تکلیف‌های ماده‌به‌ماده را در نوشتهٔ قانون مبارزه با پول‌شویی به زبان سامانه آورده‌ایم.
نشانه‌های پول‌شویی در بیمه‌نامه
نشانه‌هایی که واحد انطباق بیمه باید پایش کند، بیشتر به رفتار بیمه‌گذار با بیمه‌نامه مربوط است تا به خود خسارت:
- حق بیمهٔ کلان که نقدی پرداخت می‌شود، یا پرداخت‌کننده‌اش شخص ثالثی است که رابطهٔ روشنی با بیمه‌گذار ندارد؛
- بازخرید زودهنگام بیمه‌نامهٔ زندگی یا پس‌انداز، با پذیرفتن جریمه‌ای که سرمایه‌گذار معمولی نمی‌پذیرد؛
- تغییر ذی‌نفع به کسی که نسبتی با بیمه‌گذار ندارد، به‌ویژه کمی پیش از بازخرید یا پرداخت؛
- بیمه‌نامه‌هایی که با درآمد یا شغل اظهارشدهٔ بیمه‌گذار تناسب ندارند.
بازخرید زودهنگام با جریمه نمونهٔ روشنی است. کسی که پول پاک دارد، برای چند ماه نگهداری آن جریمه نمی‌دهد. اما برای کسی که می‌خواهد منشأ پول را پنهان کند، جریمه هزینهٔ تبدیل پول نقد به پرداختی از حساب شرکت بیمه است. در گراف این الگو به شکل مسیری از پرداخت‌کنندهٔ ثالث به بیمه‌نامه، تغییر ذی‌نفع و حساب دریافت‌کننده دیده می‌شود. هر حلقهٔ این مسیر به‌تنهایی عادی است و فقط کنار هم معنا پیدا می‌کنند.
تقلب در خسارت: حلقه‌هایی که در جدول گم می‌شوند
تقلب سازمان‌یافته در خسارت کار یک نفر نیست. گروهی از افراد تصادف‌های ساختگی یا اغراق‌شده را صحنه‌سازی می‌کنند و هر بار ترکیب نقش‌ها را عوض می‌کنند. در سامانهٔ خسارت هر پرونده جداست و ممکن است هر پرونده به‌تنهایی کاملاً عادی باشد.
وقتی پرونده‌ها را به گراف تبدیل کنید، یعنی هر شخص، خودرو، تعمیرگاه و مرکز درمانی یک گره شود و هر نقش در پرونده یک یال، چند الگوی تکراری دیده می‌شود:
- جابه‌جایی نقش‌ها: کسی که در یک تصادف راننده است، در تصادف بعدی سرنشین و در سومی شاهد است؛
- مرکزهای خدمات مشترک: یک تعمیرگاه، یک کلینیک یا یک وکیل در تعداد غیرعادی از پرونده‌های همین گروه تکرار می‌شود؛
- خودروهای تکراری: یک خودرو در چند تصادف با طرف‌های مختلف حضور دارد؛
- خوشه‌های کوچک و متراکم: چند نفر تقریباً همیشه با هم در پرونده‌ها می‌آیند، در حالی که میان رانندگان عادی تکرار تصادف میان دو نفر بسیار نادر است؛
- پیوندهای پنهان: افرادی که در پرونده‌ها نسبتی با هم ندارند، اما یک تلفن یا یک نشانی ثبت کرده‌اند.
Neo4j این الگوها را در نوشته‌ای دربارهٔ کشف تقلب بیمه با گراف شرح داده است. نکتهٔ اصلی این است که حلقه با هیچ قاعدهٔ تک‌پرونده‌ای پیدا نمی‌شود. قاعده‌ای مثل «بیش از سه خسارت در سال» حلقه‌ای را که هر عضوش یک یا دو خسارت دارد نمی‌گیرد.
یک نمونهٔ ساختگی
فرض کنید در هشت ماه پنج تصادف کوچک در سه شهر ثبت شده است. در هر پرونده دو خودرو، دو راننده و گاهی یک شاهد هست. هیچ راننده‌ای بیش از دو پرونده ندارد و هیچ خسارتی مبلغ بزرگی ندارد. در جدول، این پنج پرونده ربطی به هم ندارند.
در گراف تصویر دیگری پیداست. هفت نفر در این پنج پرونده‌اند و هر کدام دست‌کم در دو پرونده با نقش متفاوت آمده‌اند. چهار پرونده در یک تعمیرگاه بسته شده‌اند و سه نفر از این هفت نفر یک شمارهٔ تماس اضطراری ثبت کرده‌اند. چنین تراکمی میان هفت رانندهٔ تصادفی بسیار بعید است.
این تحلیل حکم صادر نمی‌کند. فقط به کارشناس خسارت می‌گوید کدام پنج پرونده را باید کنار هم بخواند و از کدام تعمیرگاه بازدید کند.
داده‌هایی که لازم است
بیشتر این داده در خود شرکت بیمه هست، فقط در سامانه‌های جدا:
| داده | منبع | کاربرد در گراف |
|---|---|---|
| بیمه‌نامه، بیمه‌گذار و ذی‌نفع | سامانهٔ صدور شرکت | مالک واقعی و تغییر ذی‌نفع |
| پرداخت حق بیمه | سامانهٔ مالی و بانک | پرداخت نقدی یا از طرف شخص ثالث |
| پرونده‌های خسارت و نقش اشخاص | سامانهٔ خسارت | حلقه‌های تصادف و جابه‌جایی نقش |
| تعمیرگاه، کلینیک و وکیل | سامانهٔ خسارت و قراردادها | مرکزهای خدمات مشترک |
| سوابق صنعت بیمه | سامانهٔ سنهاب بیمهٔ مرکزی | تکرار افراد و خودروها میان شرکت‌ها |
حلقه‌های حرفه‌ای معمولاً میان چند شرکت بیمه پخش می‌شوند تا در دادهٔ یک شرکت دیده نشوند. دادهٔ صنعت که بیمهٔ مرکزی در سامانهٔ سنهاب جمع می‌کند، این شکاف را پر می‌کند. دسترسی به این داده و دامنهٔ آن باید با بیمهٔ مرکزی توافق شود. یال‌تک برای چنین اتصالی همان درگاه استعلام را به کار می‌برد که هدف، سهمیه و ممیزی هر استعلام را ثبت می‌کند.
قاعده، امتیاز و پرونده
در یال‌تک هر کدام از این الگوها یک قاعدهٔ قابل تنظیم است. برای حلقهٔ تصادف ساختگی کمینهٔ اندازهٔ خوشه، بازهٔ زمانی و تعداد نقش‌های مشترک را تعیین می‌کنید. برای بازخرید زودهنگام، کمینهٔ مبلغ و بیشینهٔ فاصلهٔ صدور تا بازخرید را.
خروجی قاعده هشدار است، نه رد خسارت. هر هشدار به پرونده‌ای می‌رود که کارشناس خسارت یا انطباق بررسی می‌کند. اگر موضوع پول‌شویی باشد، همان جریان پیش‌نویس گزارش با تأیید دومرحله‌ای که در بانک‌ها به کار می‌رود اینجا هم کار می‌کند. اگر موضوع تقلب باشد، پرونده با شواهد گرافی به واحد بازرسی می‌رود.
منابع
این مطلب تحلیل عمومی است و نظر حقوقی نیست؛ پیش از اجرا با واحد حقوقی تطبیق دهید.
